حشره شناسی گنبد کاووس

زندگی بدون سم


   سالک‌ با واسطه‌ ناقل‌ منتقل‌می‌شود و بین‌ انسان‌ و حیوان‌مشترک‌ است‌، به‌ طوری‌ که‌جوندگان‌ و سگ‌سانان‌ میزبان‌اصلی‌ و در واقع‌ مخزن‌ اصلی‌بیماری‌ بوده‌ و انسان‌ میزبان‌اتفاقی‌ این‌ انگل‌ است‌.
   

 تعریف‌:     این‌ بیماری‌ در آغاز به‌ صورت‌یک‌ برجستگی‌ کوچک‌(پاپول‌) یاندول‌ است‌ که‌تدریجا بزرگ‌ شده‌ و به‌صورت‌ زخم‌ درمی‌آید واحتمال‌ دارد که‌ زخم‌ها خود به‌خود ظرف‌ چند هفته‌ تا چند ماه‌و گاهی‌ یکسال‌ و یا بیشتر بهبودیابند ممکن‌ است‌ ضایعات‌منفرد یا متعدد بوده‌ و گاهی‌بدون‌ زخم‌ و ندرتا منتشر باشد.در برخی‌ افراد عود بیماری‌ پس‌از بهبود به‌ صورت‌ زخم‌،برجستگی‌ کوچک‌ در محل‌زخم‌ قبلی‌ خوب‌ شده‌ ظاهرمی‌شود.
    لیشمانیا در کل‌ باعث‌ ۳دسته‌ بیماری‌ می‌شود:
    ۱ – لیشمانیوز احشایی‌ که‌گرفتاری‌ در احشا به‌ خصوص‌طحال‌ وجود دارد.
    ۲ – لیشمانیوز جلدی‌ -مخاطی‌ که‌ علاوه‌ بر پوست‌مخاطهای‌ بینی‌ و حلق‌ و دهان‌گرفتار می‌شود.
    ۳ – لیشمانیوز جلدی‌ که‌درگیری‌ در پوست‌ وجود داردو در واقع‌ همان‌ سالک‌ (بحث‌این‌ مقاله‌) است‌.

    راه‌ انتقال‌ یا عامل‌بیماری‌:
    مهمترین‌ راه‌ انتقال‌ بیماری‌ ازطریق‌ گزش‌ پشه‌ خاکی‌ است‌که‌ محدوده‌ پرواز آن‌ کم‌ است‌ ودر مکان‌های‌ تاریک‌ ومرطوب‌ به‌ خصوص‌ در ابتدای‌لانه‌های‌ موشها استراحت‌می‌کنند و همچنین‌ در بیابان‌هاو جنگل‌های‌ بارانی‌ یافت‌می‌شوند. پشه‌ خاکی‌ نیمه‌ اهلی‌اطراف‌ شهرها و در زیرسنگ‌ها و نخاله‌های‌ ساختمانی‌زندگی‌ کند. طول‌ هر پروازحداکثر ۱ متر و حداکثر تا چندصد متری‌ محل‌ تولید می‌باشد.

    انواع‌ سالک‌:    در ایران‌ گونه‌های‌ «لیشمانیاماژور» و «لیشمانیا مینور»عوامل‌ ایجاد کننده‌ این‌ بیماری‌با دو شکل‌ متفاوت‌ می‌باشد که‌تحت‌ عنوان‌ سالک‌ نوع‌روستایی‌ (مرطوب‌) وشهری‌ (خشک‌)دسته‌بندی‌ می‌گردند که‌دارای‌ اختلافات‌اپیدمیولوژیک‌ قابل‌ ملاحظه‌ای‌هستند ولی‌ مرز کاملا مشخص‌بین‌ بیماری‌ سالک‌ شهری‌ وروستایی‌ وجود ندارد و دربعضی‌ نقاط نمی‌توان‌ نوع‌بیماری‌ را کاملا مشخص‌ نمود.
    
الف‌ – نوع‌ روستایی‌ یامرطوب‌: این‌ نوع‌ بیشتر درروستاها دیده‌ می‌شود ومی‌تواند سریعا اپیدمی‌ ایجادنماید; عامل‌ آن‌لیشمانیاتروپیکاماژور بوده‌ وناقلش‌ نوعی‌ پشه‌ خاکی‌ است‌.مخزن‌ آن‌ جوندگان‌ وحشی‌ مثل‌خرگوش‌ – موش‌ و سنجاب‌هستند.
    دوره‌ نهفتگی‌ این‌ بیماری‌ از ۱۵روز تا چند ماه‌ متغیر است‌.بیماری‌ در ابتدا به‌ صورت‌ یک‌کورک‌ قرمز رنگ‌ در محل‌گزش‌ پشه‌ آغاز شده‌ و بعد ازدو هفته‌ دلمه‌ در مرکز تشکیل‌می‌شود که‌ در صورت‌ برداشتن‌دلمه‌ زخم‌ زیر دلمه‌ مشخص‌می‌شود. لبه‌ زخم‌ برجسته‌ است‌و معمولا ضایعه‌ سفت‌ می‌باشد.بعد از گذشت‌ ۲ تا ۳ ماه‌ ضایعه‌بزرگتر شده‌ تبدیل‌ به‌ یک‌ زخم‌پلاک‌ مانند در حدود ۳ تا ۶سانتی‌ متر گردیده‌ و در عرض‌۲ تا ۶ ماه‌ با به‌ جا گذاشتن‌اسکار بهبود می‌یابد. ضایعات‌معمولا فاقد درد و خارش‌هستند. در اطراف‌ ضایعه‌مرکزی‌ معمولا برآمدگی‌های‌کوچک‌ ثانوی‌ و متعددی‌ به‌صورت‌ اقماری‌ مشاهده‌می‌شود و در بعضی‌ مواقع‌ درمسیر عروق‌ لنفاوی‌، بزرگی‌غده‌ لنفاوی‌ هم‌ مشاهده‌می‌شود.
    ضایعات‌ پوستی‌ بیشتر دراندامها است‌. افرادی‌ که‌ به‌ فرم‌مرطوب‌ مبتلا می‌شوند در برابرفرم‌ خشک‌ هم‌ ایمنی‌ پیدامی‌کنند، اما عکس‌ آن‌ صادق‌نیست‌.
    
ب‌ – نوع‌ شهری‌ یاخشک‌: این‌ نوع‌ بیشتر درشهرها دیده‌ می‌شود; عامل‌ این‌بیماری‌ لیشمانیاتروپیکا مینورو ناقل‌ آن‌ نوعی‌ پشه‌ خاکی‌می‌باشد. مخزن‌ بیماری‌ انسان‌بوده‌ ولی‌ سگ‌ هم‌ بطور اتفاقی‌به‌ بیماری‌ مبتلا می‌گردد.فعالیت‌ پشه‌های‌ ناقل‌ در اواخربهار و اوایل‌ تابستان‌ بیشتراست‌ و تا محدوده‌ یک‌کیلومتری‌ فعالیت‌ دارند و ازسطح‌ زمین‌ ۱ تا ۲ متر بیشترپرواز نمی‌کنند و در هوای‌ بادی‌و گردوخاک‌ نمی‌توانند پروازکنند; حداکثر فعالیت‌ آنها درابتدای‌ شب‌ است‌ و روزها رادر جای‌ تاریک‌ و مرطوب‌ درزیرزمین‌ و قسمت‌ سایه‌ داراماکن‌ انسانی‌ یا حیوانی‌استراحت‌ می‌کنند. ضایعات‌معمولا در نواحی‌ باز بدن‌مشاهده‌ می‌شوند و مقدارضایعات‌ بسته‌ به‌ مقدار مواردگزش‌ دارد.
    دوره‌ نهفتگی‌ بیماری‌ از چندهفته‌ تا چند ماه‌ به‌ طور معمول‌۲ تا ۸ ماه‌ است‌. ضایعه‌ به‌ شکل‌پاپولی‌ قرمز رنگ‌ و بدون‌ دردآغاز می‌گردد که‌ تدریجا بزرگ‌شده‌ قاعده‌ آن‌ سفت‌ می‌شود،سپس‌ ضایعه‌ زخمی‌ شده‌ درمرکز آن‌ سفت‌ و دلمه‌ای‌ کثیف‌و قهوه‌ای‌ رنگ‌ ایجاد می‌گردد;دلمه‌ به‌ آسانی‌ از سطح‌ زیرین‌خود جدا نمی‌شود، زخم‌ نمای‌آتشفشانی‌ داشته‌ و هاله‌صورتی‌ اطراف‌ آن‌ را فرا گرفته‌است‌. اندازه‌ ضایعه‌ از چندمیلیمتر تا چندسانتی‌ مترمتغییر است‌. زخم‌ تدریجا ازمرکز شروع‌ به‌ بهبودی‌ می‌کندو نهایتا حداکثر در طول‌ ۲ سال‌با برجای‌ گذاشتن‌ اسکار بهبودمی‌یابد; این‌ اسکار حدود آن‌مشخص‌ و حاشیه‌ای‌ نامنظم‌ وسطحی‌ ناهموار دارد.
    در هر دو نوع‌ شهری‌ وروستایی‌ شایع‌ترین‌ محل‌بیماری‌ اندام‌ها و صورت‌ بوده‌که‌ در حالت‌ عادی‌ باز بوده‌ ودر دسترس‌ پشه‌ برای‌ گزش‌قرار دارد.
    -
کانون‌های‌ سالک‌شهری‌: تهران‌ (به‌ خصوص‌شمال‌ غربی‌)، مشهد، نیشابور،شیراز، کرمان‌ و اصولا تمام‌نقاط سگ‌ خیز دیگر .
    -
کانون‌های‌ سالک‌روستایی‌: آبادی‌های‌اطراف‌ اصفهان‌ و نیز سرخس‌،ترکمن‌ صحرا، اسفراین‌،شاهرود و…

    توزیع‌ فصلی‌ بیماری‌:
    اواخر تابستان‌ و پاییز برای‌سالک‌ روستایی‌ و تمام‌ سال‌برای‌ سالک‌ شهری‌ است‌.سالک‌ شهری‌ می‌تواند از انسان‌به‌ انسان‌ منتقل‌ شود.

    دوره‌ سرایت‌:
    تا زمانی‌ که‌ انگل‌ در زخم‌وجود داشته‌ باشد، احتمال‌سرایت‌ آلودگی‌ وجود دارد که‌در موارد درمان‌ نشده‌ معمولا ۵ماه‌ تا ۲ سال‌ به‌ طول‌ می‌انجامد.

    حساسیت‌ و مقاومت‌:
    به‌ دنبال‌ بهبود زخم‌ یک‌ ایمنی‌نسبی‌ ایجاد می‌شود، ولی‌احتمال‌ عود بیماری‌ پس‌ ازسال‌ها خاموشی‌ زخم‌ بهبودیافته‌ وجود دارد.

    تشخیص‌ بیماری‌سالک‌:    در صورت‌ پیدایش‌ یک‌ یا چندزخم‌ جلدی‌ در نواحی‌ بازپوست‌ بدن‌ که‌ بیشتر از ده‌ روزطول‌ کشیده‌ باشد و در نقاطی‌که‌ سالک‌ به‌ عنوان‌ یک‌ بیماری‌بومی‌ وجود دارد و نیز درمناطقی‌ که‌ پشه‌ خاکی‌ دیده‌می‌شود، باید به‌ سالک‌مشکوک‌ شد. تشخیص‌ نهایی‌ باارجاع‌ به‌ پزشک‌ و انجام‌آزمایش‌ و نمونه‌برداری‌ ازضایعه‌ صورت‌ می‌گیرد.
    کنترل‌ بیماری‌:    مانند تمام‌ بیماری‌های‌ مشترک‌بین‌ انسان‌ و حیوان‌ همکاری‌بخش‌های‌ مختلف‌ لازم‌ است‌ تابا توجه‌ به‌ فاکتورهای‌ مؤثر درحلقه‌ انتقال‌ و شرایطاپیدمیولوژیک‌ بیماری‌، مخزن‌،ناقل‌ و انسان‌ در جهت‌ کنترل‌بیماری‌ اقدام‌ شود; در این‌راستا لازم‌ است‌ ابتدا نوع‌لیشمانیوز از نظر شهری‌ یاروستایی‌ بودن‌ مشخص‌ گردد.بررسی‌ حشره‌شناسی‌ به‌ منظورتعیین‌ نوع‌ ناقل‌ و توجه‌ به‌اختصاصات‌ زیستی‌ آن‌، فصل‌فعالیت‌ و تعیین‌ زمان‌ حداکثرفعالیت‌، وفور ناقل‌ و… کمک‌مؤثری‌ به‌ تعیین‌ راه‌ مبارزه‌می‌نماید و در صورتی‌ که‌ انتقال‌محلی‌ باشد بیماریابی‌ وسیع‌ ودرمان‌ مواردی‌ که‌ به‌ درمان‌نیاز دارند، همراه‌ با آموزش‌بهداشت‌ باید مدنظر قراربگیرد.
    درمان‌:
    سالک‌ اگر رو به‌ بهبود است‌ وگسترش‌ نمی‌یابد و در محلی‌نیست‌ که‌ زیبایی‌ به‌ مخاطره‌بیفتد نیاز به‌ درمان‌ ندارد، ولی‌اگر زخم‌ بزرگ‌، چرکی‌ یامتعدد باشد باید درمان‌ شوندکه‌ ظرف‌ ۶ تا ۸ هفته‌ به‌ درمان‌جواب‌ می‌دهد. اگر عود کردباید یک‌ دوره‌ درمان‌ شود وبین‌ دو دوره‌ باید ۲ هفته‌ فاصله‌باشد. در صورت‌ عفونت‌ ثانویه‌ابتدا عفونت‌ درمان‌ شود.
    تصمیم‌گیری‌ در مورد درمان‌ به‌محل‌ و وسعت‌ ضایعه‌ بستگی‌دارد. ولی‌ بهر حال‌ فرم‌های‌کوچک‌، خود به‌ خود بهبودمی‌یابند و نیاز به‌ درمان‌ خاصی‌ندارند، ولی‌ وظیفه‌ بهورزارجاع‌ تمام‌ موارد مشکوک‌بیماری‌ به‌ پزشک‌ مرکز است‌ به‌طوری‌ که‌ با مشاهده‌ هر زخمی‌که‌ کورک‌ مانند بوده‌ و در نقاطباز بدن‌ باشد و بعد از دو هفته‌بهبود نیابد به‌ خصوص‌ درمناطق‌ بومی‌ بیماری‌ بایستی‌بهورز آن‌ را به‌ پزشک‌ ارجاع‌دهد.
    
در مواردی‌ که‌ درمان‌ مورد نیازاست‌ آن‌ را به‌ دو صورت‌می‌توان‌ انجام‌ داد:    الف‌ – درمان‌ موضعی‌
    ب‌ – درمان‌ سیستمی‌.
   
 در درمان‌ موضعی‌ دارو درناحیه‌ مبتلا مورد استفاده‌ قرارمی‌گیرد و شامل‌ موارد زیراست‌:
    ۱ – تزریق‌ داخل‌ و اطراف‌ضایعه‌
    ۲ – درمان‌ با روش‌ سرد نمودن‌ضایعه‌ یا کرایوتراپی‌
    ۳ – گرمادرمانی‌
    ۴ – درمان‌ با ترکیبات‌ دارویی‌موضعی‌ (مثل‌ پمادها).

    درمان‌ سیستمی‌:
    در این‌ روش‌ داروی‌ مورد نیازاز طریق‌ تزریق‌ عضلانی‌استفاده‌ می‌شود و در موارد زیرکاربرد دارد:
    الف‌ – عدم‌ بهبود با درمان‌موضعی‌
    ب‌ – محل‌ نامناسب‌ ضایعه‌برای‌ درمان‌ موضعی‌ مثل‌ نوک‌بینی‌ و اطراف‌ ارگانهای‌ حیاتی‌مثل‌ گوش‌ و چشم‌
    ج‌ – درمان‌ انواع‌ منتشر پوست‌
    پزشک‌ مرکز بایستی‌ توجه‌داشته‌ باشد که‌ در حاملگی‌ وشیردهی‌ و نارسایی‌ کلیه‌استفاده‌ از داروهای‌ سیستمی‌ممنوع‌ می‌باشد; علاوه‌ بر این‌قبل‌ از شروع‌ درمان‌ و طی‌درمان‌ هفته‌ای‌ یک‌ بارآزمایشهای‌ بررسی‌ سلول‌های‌قرمز و سفید خون‌ وآزمایشهای‌ کبدی‌ و نوارفعالیت‌ الکتریکی‌ قلب‌ گرفته‌شود.

    پیشگیری‌:    اقدامات‌ پیشگیری‌ کننده‌ شامل‌موارد زیر می‌باشد:    ۱ – نابودی‌ محل‌های‌تخم‌ریزی‌ حشره‌ ناقل‌ که‌عمدتا شامل‌ محل‌های‌ نمناک‌،تنه‌ پوسیده‌ درختان‌، لانه‌جوندگان‌ صحرایی‌، شکاف‌دیوارهایی‌ که‌ نمناک‌ باشد.
    ۲ –
از بین‌ بردن‌ حیواناتی‌ که‌مخزن‌ بیماری‌ هستند مثل‌ سگ‌- روباه‌- شغال‌ و موش‌صحرایی‌ که‌ در نواحی‌ مختلف‌مخزن‌ بیماری‌ ممکن‌ است‌ فرق‌بکند.
    ۳ –
محافظت‌ از گزش‌ پشه‌ درپیشگیری‌ بسیار مهم‌ می‌باشد،به‌ خصوص‌ در مواقعی‌ که‌ پشه‌حداکثر فعالیت‌ (یعنی‌ درحوالی‌ غروب‌ آفتاب‌ و طلوع‌خورشید) را دارد. علاوه‌ بر این‌استفاده‌ از وسایل‌ محافظتی‌مکانیکی‌ مثل‌ توری‌، پشه‌ بندبسیار ریز به‌ خصوص‌ درمناطقی‌ که‌ بیماری‌ به‌ صورت‌بومی‌ وجود دارد.
    ۴ –
آغشته‌ کردن‌ لباس‌ها ورختخواب‌ و همچنین‌ پشه‌بندها و توری‌ها به‌ پرمترین‌ واستفاده‌ از حشره‌کش‌ قبل‌ ازخواب‌ نیز در پیشگیری‌ مؤثراست‌.
    ۵ –
پاکسازی‌ محیط: ازآنجایی‌ که‌ پشه‌ خاکی‌ نقش‌مهمی‌ در انتقال‌ بیماری‌ دارد،بایستی‌ نسبت‌ به‌ پاکسازی‌محل‌ زیست‌ آن‌ اقدام‌ شود; این‌اقدامات‌ شامل‌ مسطح‌ کردن‌اراضی‌ اطراف‌ شهرک‌ و بیرون‌بردن‌ نخال‌های‌ ساختمانی‌ ازاطراف‌ شهرستان‌ و سمپاشی‌محل‌ اصطبل‌ها، مرغداری‌ها ومخروبه‌های‌ نزدیک‌ شهرمی‌باشد.
    ۶ –
آموزش‌ بهداشت‌ به‌ مردم‌مناطق‌ آلوده‌ برای‌ شناخت‌بیماری‌ و روش‌های‌ انتقال‌ وراههای‌ جلوگیری‌ از آن‌ کمک‌شایانی‌ به‌ جلوگیری‌ از انتشاربیماری‌ می‌نماید.
    ۷ –
رعایت‌ بهداشت‌ فردی‌:چون‌ دوره‌ آلوده‌ کنندگی‌ تاموقعی‌ است‌ که‌ انگل‌ تک‌یاخته‌ در زخم‌ وجود دارد و درموارد درمان‌ نشده‌ این‌ مدت‌ممکن‌ است‌ یک‌ سال‌ یا بیشترطول‌ بکشد، لذا پوشاندن‌ زخم‌برای‌ جلوگیری‌ از گزش‌ مجددتوسط پشه‌ هم‌ در پیشگیری‌مؤثر است‌.
    ۸ –
واکسن‌: اگر چه‌ در حال‌حاضر واکسن‌ مؤثری‌ بر ضداین‌ بیماری‌ وجود ندارد، ولی‌تحقیقات‌ وسیع‌ برای‌ استفاده‌از واکسن‌ حاوی‌ آنتی‌ژن‌ گرفته‌شده‌ از انگل‌ کشته‌ شده‌ درایران‌ در حال‌ بررسی‌ است‌.
    یک‌ روش‌ قدیمی‌ برای‌جلوگیری‌ از ابتلای‌ به‌ بیماری‌،سالکی‌ کردن‌ فرد(لیشمانیزاسیون‌) به‌ معنی‌تلقیح‌ انگل‌ زنده‌ و ایجادبیماری‌ در یک‌ محل‌ خاص‌برای‌ جلوگیری‌ از انتشاربیماری‌ در افرادی‌ است‌ که‌ به‌مناطق‌ بومی‌ بیماری‌ مسافرت‌می‌کنند; چون‌ در سالکی‌ نمودن‌از نمونه‌ زنده‌ و بیماری‌زای‌انگل‌ استفاده‌ می‌شود، درمواقعی‌ که‌ فرد مبتلا به‌ نقص‌ایمنی‌ باشد خطرات‌ فراوانی‌داشته‌، لذا به‌ ندرت‌ به‌ کارمی‌رود.
    ۹ –
تغییر شرایط زیست‌محیطی‌:    کاشت‌ درخت‌های‌ طاق‌ و گزدر اطراف‌ شهرستان‌های‌کویری‌ و استان‌ اصفهان‌ به‌منظور بیابان‌ زدایی‌ شرایطزیست‌ محیطی‌ خوبی‌ برای‌رشد جمعیت‌ موش‌ها فراهم‌نموده‌ است‌. تغییر این‌ شرایط باتبدیل‌ کاشت‌ گونه‌های‌ دیگردرخت‌ شرایط را برای‌ محیطزیست‌ موش‌ها نامساعد می‌کندو از جمعیت‌ آنها می‌کاهد.
    ۱۰ -
درمان‌ جهت‌ افراد مبتلا:    زخم‌ سالک‌ با درمان‌، سریعتر وبدون‌ درمان‌ حدودا یک‌ سال‌بعد بهبود می‌یابد، لذا با درمان‌موارد انسانی‌ اقدام‌ مؤثری‌برای‌ کنترل‌ بیماری‌ و کوتاه‌کردن‌ دوره‌ انتقال‌ بیماری‌می‌توان‌ انجام‌ داد.

یکشنبه چهارم بهمن 1388 | 21:42 | •–([Afshar shadi])–• |

آخرين مطالب
» مگس میوه زیتونBactrocera olea ‎
» در باره موشها در استان گلستان چه ميدانيد ؟؟؟؟ ‏
» ملخ مراکشی
» تحویل سال پارسی
» دراکولا یا عنکبوت
» بیماری سالک
» لیشمانیوز احشائی یا کالا آزار
»
» حرفهای دل
» مگس خربزه
Design By : Pars Skin